ISM Kodu
ISM Kodu, IMO'nun SOLAS kapsamında zorunlu kıldığı Uluslararası Güvenli Yönetim Kodu'dur. Gemilerde sistematik bir Güvenlik Yönetim Sistemi (SMS) kurulmasını, Kara Sorumlusu (DPA) atanmasını ve Uygunluk Belgesi (DoC) ile Güvenlik Yönetim Sertifikası (SMC) edinilmesini zorunlu kılar.
Definition
ISM Kodu zorunlu kılar gemi işleticilerinin güvenlik yönetim sistemi kurmasını ve DPA atamasını
ISM Kodu Nedir ve Tarihi
ISM Kodu (International Safety Management Code), Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) tarafından kabul edilen ve gemilerde güvenli işletmecilik ile deniz kirliliğinin önlenmesine yönelik uluslararası standartları belirleyen bir yönetim sistemi çerçevesidir. Kodun temelleri, 1987'de yaşanan Herald of Free Enterprise felaketinin ardından atılmış; IMO, ISM Kodu'nu 1993'te A.741(18) sayılı kararla kabul etmiştir. 1994 SOLAS değişiklikleriyle SOLAS'a eklenen IX. Bölüm sayesinde zorunlu hale gelen Kod, kademeli olarak yürürlüğe girmiştir: 1 Temmuz 1998'de yolcu gemileri ile 500 GT ve üzeri petrol ve kimyasal tankerleri, gaz taşıyıcıları, dökme yük gemileri ve yüksek hızlı yük teknelerine; 1 Temmuz 2002'de ise 500 GT ve üzeri diğer yük gemileri ile hareketli açık deniz sondaj birimlerine uygulanmaya başlamıştır. ISM Kodu'nun temel amacı, deniz kazalarını ve yakıt/kimyasal sızıntı gibi çevre felaketlerini önlemek için gemi şirketlerini sistematik ve belgelenmiş güvenlik prosedürleri oluşturmaya zorlamaktır. Koda uyum, şirket bazında Uygunluk Belgesi (DoC), gemi bazında ise Güvenlik Yönetim Sertifikası (SMC) ile kanıtlanır. Türkiye'de ISM Kodu uygulaması Denizcilik Genel Müdürlüğü tarafından denetlenmekte olup Türk Loydu gibi sınıf kuruluşları da yetkilendirilmiş kurum sıfatıyla denetim yapabilmektedir.
ISM Kodu Kimlere Uygulanır
ISM Kodu, uluslararası sefer yapan yolcu gemilerine (tonajdan bağımsız) ve 500 GT ve üzeri yük gemilerine zorunlu olarak uygulanır. Bu kapsam; tankerleri, dökme yük gemilerini, diğer yük gemilerini ve yüksek hızlı deniz araçlarını içermektedir. Yat segmentinde ise durum daha nüanslıdır. Ticari charter operasyonları yürüten 500 GT ve üzeri büyük yatlar, IMO çerçevesinde ISM Kodu'na tabidir. Ancak pek çok bayrak devleti, 500 GT altında kalan ticari yatlara kendi ulusal düzenlemeleri kapsamında ISM'e eşdeğer güvenlik yönetim sistemi gereksinimleri getirebilmektedir. Türkiye'de, Türk bayrağı taşıyan ve ticari amaçla işletilen yatlar için Denizcilik Genel Müdürlüğü'nün ilgili yönetmelikleri belirleyici niteliktedir. Özel kullanım amaçlı (pleasure craft) yatlarda ISM Kodu yasal zorunluluk olmasa da birçok sigorta şirketi ve liman otoritesi, iyi uygulamalar açısından ISM prensipleri çerçevesinde hazırlanmış bir SMS'in varlığını tavsiye etmektedir. Charter yat işleticileri için, özellikle yabancı sular veya yüksek riskli bölgelerde faaliyet gösterenler için, ISM uyumlu bir SMS oluşturulması hem hukuki sorumluluktan korunma hem de sigorta primlerinin yönetimi açısından stratejik bir adımdır. Bir şirketin ISM'e tabi olup olmadığının belirlenmesinde gemi tonilatosu, sefer türü (iç hat / uluslararası) ve ticari/özel işletim statüsü birlikte değerlendirilmelidir.
SMS — Güvenlik Yönetim Sistemi Gereksinimleri
Güvenlik Yönetim Sistemi (SMS), ISM Kodu'nun özünü oluşturur. SMS; güvenlik politikasını, hedeflerini, yetki ve sorumluluk yapısını, acil durum prosedürlerini, kaza/ramak kala raporlamasını, iç denetimleri ve yönetimin gözden geçirme mekanizmasını kapsayan yazılı, uygulanmış ve sürekli güncellenen bir belgeler bütünüdür. ISM Kodu'na göre bir SMS en az şu unsurları içermelidir: güvenlik ve çevre koruma politikası; görev, yetki ve sorumlulukların tanımlanması; gemi operasyonuna ilişkin prosedür ve talimatlar; acil durum hazırlık ve müdahale planları; kaza, ramak kala olayları ve ISM uyumsuzlukların raporlanması ve analizi; gemi ve teçhizat bakım prosedürleri; SMS ile ilgili belgeler ve değişiklik yönetimi; iç denetim, gözden geçirme ve değerlendirme prosedürleri. Etkili bir SMS, statik bir belge yığını değil, yaşayan bir sistem olmalıdır. Mürettebat drill'leri, tatbikatlar, iç denetim bulguları ve kaza analizleri SMS'i sürekli iyileştirmek için geri besleme kanalları olarak işlev görür. HelmOps gibi dijital platformlar, bakım, görev ve belge kayıtlarının tek yerde tutulmasını ve denetim hazırlığının merkezileştirilmesini kolaylaştırır.
DoC ve SMC Belgeleri
ISM Kodu kapsamında iki temel belge bulunmaktadır: Uygunluk Belgesi (Document of Compliance — DoC) ve Güvenlik Yönetim Sertifikası (Safety Management Certificate — SMC). DoC, şirket düzeyinde verilen ve şirketin ISM Kodu'na uygun bir SMS kurduğunu kanıtlayan belgedir. DoC yalnızca üzerinde belirtilen gemi tipleri (yolcu, tanker, yük vb.) için geçerlidir. DoC en fazla 5 yıllık süreyle verilir; bu süre içinde yıllık doğrulama denetimleri yapılır. SMC ise her gemi için ayrı ayrı düzenlenen ve o geminin onaylı SMS çerçevesinde fiilen işletildiğini kanıtlayan belgedir. SMC'nin geçerlilik süresi de en fazla 5 yıldır; ikinci ve üçüncü yıl dönümleri arasında en az bir ara denetim yapılır. Hem DoC hem de SMC, bayrak devleti adına yetkilendirilmiş tanınmış kuruluşlar (Recognized Organizations — RO) tarafından verilebilir. Türkiye'de bu yetki Denizcilik Genel Müdürlüğü'ndedir; Türk Loydu da ISM denetimleri yürüten sınıf kuruluşları arasındadır. DoC ve SMC'nin geçerli olmaması ya da süresi dolmuş bulunması, geminin sefer yasağına (detention) alınması için yeterli gerekçedir. Bu nedenle belge takibi ve yenileme takviminin proaktif yönetimi, işletme sürekliliği açısından kritik önem taşımaktadır.
ISM Denetimleri ve Sınıf Kuruluşları
ISM denetimleri iki düzeyde gerçekleştirilir: şirket denetimleri (DoC için) ve gemi denetimleri (SMC için). Şirket denetimleri, şirketin kara ofisini kapsayacak biçimde SMS'in belgelenmiş düzeyde var olup olmadığını, DPA'nın etkin çalışıp çalışmadığını ve SMS'in gerçek operasyonla tutarlılığını sorgular. Gemi denetimleri ise gemide fiziksel olarak yürütülür; drill kayıtları, bakım logları, kazatehlike raporları ve mürettebat yeterlilikleri incelenir. Denetimler, ilk sertifikasyon denetimi, periyodik ara denetim ve yenileme denetimi olmak üzere üç ana kategoride ele alınır. Türk Loydu, DNV, Bureau Veritas, Lloyd's Register, ClassNK ve RINA gibi uluslararası sınıf kuruluşları, bayrak devletleri adına yetkilendirilmiş RO sıfatıyla ISM denetimi ve belgelendirmesi yapabilmektedir. Liman devleti denetimi (Port State Control — PSC) bağlamında ise Paris MOU, Tokyo MOU gibi bölgesel denetim rejimleri kapsamında liman devleti görevlileri, ISM uyumunu yerinde kontrol edebilir; eksiklikleri rapor edebilir ve ciddi uyumsuzluk durumunda gemiye sefer yasağı uygulayabilir. Bu denetim ortamında, denetim bulgularının ve düzeltici faaliyetlerin sistematik biçimde takip edilmesi operasyonel bir zorunluluktur.
DPA'nın ISM'deki Rolü
Kara Sorumlusu (Designated Person Ashore — DPA), ISM Kodu'nun en özgün kurumsal gereksinimlerinden biridir. ISM Kodu'nun 4. bölümü, her şirkette gemi güvenliği ve kirliliğin önlenmesi açısından şirket yönetimi ile gemi arasında bağlantıyı sağlayan bir DPA'nın atanmasını zorunlu kılmaktadır. DPA'nın temel görevleri şunlardır: SMS'in uygulanmasını ve sürekliliğini izlemek; güvenlik ve çevre koruma konularında gerektiğinde doğrudan üst yönetime erişim sağlamak; gemi güvenliğine ilişkin endişeleri şirket yönetimine aktarmak; iç denetim süreçlerini koordine etmek. DPA, gemide çalışmak zorunda değildir; kara ofisinden görevini yürütür. Ancak gemiyle düzenli iletişim halinde olması ve gerçekten erişilebilir olması ISM gereksiniminin özünü oluşturur. Küçük işletmelerde DPA fonksiyonu çoğunlukla şirket müdürü veya teknik direktör tarafından üstlenilirken büyük filolarda bu rol tam zamanlı bir pozisyon haline gelebilir. PSC denetimlerinde ve ISM denetimlerinde DPA'nın belirlenmesi, iletişim kanallarının aktif olması ve görev tanımının yazılı biçimde SMS'te yer alması sorgulanır. DPA'nın etkin olmaması, ISM denetimlerinde sıklıkla karşılaşılan majör uygunsuzluk bulgularından biridir.
ISM Uyumsuzluğunun Sonuçları
ISM Kodu'na uyumsuzluğun hukuki, operasyonel ve ticari sonuçları son derece ağır olabilir. Operasyonel açıdan en somut risk, liman devleti denetçilerinin gemiye sefer yasağı (detention) uygulamasıdır. Paris MOU veya Tokyo MOU kapsamında gerçekleştirilen PSC denetiminde ISM belgelerinin geçersiz ya da mevcut olmaması, ya da SMS'in kağıt üzerinde kalıp uygulanmıyor olması, geminin bir sonraki limana hareket etmesini engelleyen bir detention kararıyla sonuçlanabilir. Hukuki açıdan ise bir kaza durumunda geçerli bir DoC ve SMC'nin bulunmaması, gemi sahibi ve işletmecinin hukuki sorumluluğunu dramatik biçimde artırır. Sigorta şirketleri, ISM uyumsuzluğunu poliçe geçersizlik gerekçesi olarak kullanabilmekte; özellikle büyük hasarlarda tazminat talebi reddedebilmektedir. Ticari açıdan bakıldığında, büyük charter şirketleri ve yük sahipleri artık ISM uyumunu sözleşme ön koşulu olarak aramaktadır. Uzun vadede, sistematik ISM ihlalleri şirketin PSC denetimlerinde hedef profili haline gelmesine yol açarak her limanda denetim yükünü artırmaktadır.
Sık Sorulan Sorular
ISM Kodu takibi için HelmOps
Tekne giderleri, bakımlar, görevler ve seferler tek yerde. İnternet yokken girdiğiniz kayıtlar bağlantı geri geldiğinde eşitlenir.
Tekne belgelerini ve geçerlilik tarihlerini takip edin
DOC, SMC ve diğer tekne belgelerini kaydedin. Süre dolmadan 90, 60 ve 30 gün önce kaptana ve tekne sahibine hatırlatma gider.
Kredi kartı gerekmez.
Doğrulanmış referans
https://www.imo.org/en/OurWork/HumanElement/Pages/ISMCode.aspx(opens in new tab)
İlgili terimler
Son güncelleme: