MARPOL
MARPOL (Marine Pollution — Deniz Kirliliğini Önleme Uluslararası Sözleşmesi), denizleri petrol, lağım suyu, çöp ve hava emisyonlarından korumak amacıyla IMO tarafından hazırlanmış bağlayıcı bir uluslararası sözleşmedir. Tüm ticari gemiler ve büyük yatlar belirlenen annekslere tabidir.
Definition
MARPOL düzenler gemilerden kaynaklanan deniz kirliliğinin önlenmesine yönelik standartları
MARPOL Nedir?
MARPOL (International Convention for the Prevention of Pollution from Ships — Gemilerden Kaynaklanan Kirliliğin Önlenmesine Dair Uluslararası Sözleşme), denizdeki gemilerden kaynaklanan kirliliği düzenleyen temel uluslararası antlaşmadır. IMO tarafından 1973'te kabul edilen ve 1978 Protokolü ile güncellenen sözleşme geniş çapta onaylanmıştır ve özel superyatlar, ticari charter yatları ve motoryatlar dahil olmak üzere taraf devletlerde tescilli tüm gemilere uygulanır. MARPOL kirliliği altı kategoriye ayırır; her kategori, kendi kuralları, kayıt tutma gereklilikleri ve özel bölge (Special Area) tanımlarıyla ayrı bir anneks (Annex) tarafından düzenlenir. Liman devleti denetimi (PSC) görevlileri, uğranılan her limanda MARPOL uyumunu doğrular. Uyumsuzluk; alıkoymaya, para cezalarına ve kaptan için olası cezai sorumluluğa yol açar.
MARPOL'un Altı Anneksi
MARPOL, her biri farklı bir kirlilik kategorisini hedefleyen altı anneks hâlinde yapılandırılmıştır. Annex I, II, III, IV, V ve VI farklı yürürlüğe giriş tarihlerine ve uygulanma eşiklerine sahiptir.
Annex I — Petrol
Petrol ve yağlı su deşarjını kontrol eder. 400 GT üzerindeki tüm gemiler bir Yağ Kayıt Defteri (Oil Record Book, ORB) bulundurmak zorundadır. Sintine suyu yalnızca gemi seyir hâlindeyken, onaylı filtreleme donanımından geçirilerek ve petrol içeriği en fazla 15 ppm olacak şekilde denize verilebilir; özel bölgelerde bu donanımın ayrıca alarm ve otomatik durdurma düzeneğine sahip olması gerekir, Antarktika'da ise hiçbir petrol deşarjına izin verilmez. 400 GT üzerindeki gemilerde izleme donanımlı bir yağlı su ayırıcı (Oil Water Separator, OWS) zorunludur.
Annex II — Zararlı Sıvı Maddeler
Dökme hâlde zararlı sıvı madde taşıyan gemilere uygulanır. Genellikle özel veya charter yatları için geçerli değildir.
Annex III — Ambalajlı Zararlı Maddeler
Ambalajlı hâldeki zararlı maddelerin paketlenmesini, etiketlenmesini, belgelendirilmesini ve istifini düzenler. Belirli kimyasalları taşıyan yatları ilgilendirir.
Annex IV — Lağım Suyu
Uluslararası sefer yapan, 400 GT ve üzerindeki ya da 15 kişiden fazlasını taşımak üzere belgelendirilmiş gemilerden lağım suyu deşarjını kontrol eder; bu gemilerde onaylı bir lağım suyu arıtma tesisi, bir öğütme ve dezenfeksiyon sistemi ya da bir tutma tankı bulunmalıdır. Öğütülmüş ve dezenfekte edilmiş lağım suyu en yakın karadan 3 deniz milinden daha uzakta denize verilebilir; arıtılmamış lağım suyu ise yalnızca 12 deniz milinden daha açıkta, gemi en az 4 knot hızla seyir hâlindeyken verilebilir; çalışır durumdaki onaylı bir arıtma tesisinden çıkan atık suyun deşarjı herhangi bir mesafeye bağlı değildir. Baltık Denizi özel bölgesinde kurallar yolcu gemilerini hedef alır; bu gemiler yalnızca azot ve fosfor giderim standartlarını da karşılayan onaylı bir tesis üzerinden deşarj yapabilir.
Annex V — Çöp
Her türlü plastiğin denize atılmasını her yerde yasaklar. Özel bölgelerin dışında gıda atıkları karadan 12 deniz milinden daha uzakta, öğütülmüşse 3 deniz milinden daha uzakta denize verilebilir; özel bölgelerin içinde ise yalnızca öğütülmüş gıda atıkları, 12 deniz milinden daha açıkta denize verilebilir. 100 GT üzerindeki gemiler ile 15 veya daha fazla kişiyi taşımak üzere belgelendirilmiş gemiler için Çöp Yönetim Planı (Garbage Management Plan) ve Çöp Kayıt Defteri (Garbage Record Book, GRB) zorunludur.
Annex VI — Hava Emisyonları
Yakıttaki kükürt içeriğini sınırlar (2020'den bu yana küresel olarak %0,5; SOx Emisyon Kontrol Bölgelerinde (ECA) ise %0,1 — bunlar arasında Kuzey Denizi, Baltık, Kuzey Amerika ve ABD Karayipleri ECA'ları ile 1 Mayıs 2025'ten bu yana Akdeniz yer alır). Gemi dizel motorlarından kaynaklanan NOx emisyonlarına sınırlar getirir. Engine International Air Pollution Prevention (EIAPP) sertifikaları gerektirir.
Özel ve Charter Yatlar için MARPOL Gereklilikleri
Yatlar MARPOL'dan muaf değildir. Sözleşme, geminin özel mi ticari mi olduğuna göre değil, gemi büyüklüğüne ve belgelendirilmiş taşıma kapasitesine göre uygulanır. Superyatların çoğu (400 GT üzeri) için temel operasyonel gereklilikler şunlardır: Yağ Kayıt Defteri tutmak (Annex I), çalışır durumda bir lağım suyu arıtma sistemi veya tutma tankı bulundurmak (Annex IV), bir Çöp Yönetim Planı uygulamak ve Çöp Kayıt Defteri tutmak (Annex V) ve uyumlu düşük kükürtlü yakıt kullanmak (Annex VI). Mürettebatın MARPOL prosedürleri konusunda eğitilmesini ve kayıtların doğru tutulmasını sağlamaktan DPA ve kaptan sorumludur.
Yağ Kayıt Defteri Gereklilikleri
Yağ Kayıt Defteri, MARPOL Annex I kapsamında 400 GT üzerindeki tüm gemiler için zorunlu olan bir kayıt defteridir. Her yakıt transferi, her sintine pompası operasyonu, her yağlı su deşarjı ve yağlı su ayırıcının her kullanımı; tarih, konum, miktar ve zabitin imzasıyla kaydedilmelidir. ORB gemide üç yıl saklanmalı ve talep edildiğinde PSC görevlilerine sunulmalıdır. Hatalı, eksik veya tahrif edilmiş ORB kayıtları çoğu yargı bölgesinde suç teşkil eder ve MARPOL kaynaklı gemi alıkoymalarının en yaygın nedenlerinden biridir.
Çöp Yönetim Planı ve Çöp Kayıt Defteri
MARPOL Annex V uyarınca 100 GT ve üzerindeki gemilerin ve 15 veya daha fazla kişiyi taşımak üzere belgelendirilmiş her geminin bir Çöp Yönetim Planı ve genel olarak bir Çöp Kayıt Defteri bulundurması gerekir. Çöp Yönetim Planı sorumlu bir mürettebat üyesi belirler, her çöp kategorisi (plastikler, gıda atıkları, operasyonel atıklar, yük artıkları, balıkçılık donanımı, elektronik atıklar) için elleçleme prosedürlerini tanımlar ve liman atık kabul tesislerindeki bertaraf seçeneklerini açıklar. Her çöp elleçleme işlemi; tarih, konum, açıklama, tahmini miktar ve bertaraf yöntemiyle Çöp Kayıt Defterine işlenmelidir. Liman devleti denetimi, bir MOU denetim bölgesindeki herhangi bir liman ziyaretinde GRB'yi inceleyebilir.
MARPOL Özel Bölgeleri
IMO, suların ekolojik hassasiyeti nedeniyle daha sıkı kısıtlamaların uygulandığı özel bölgeleri her MARPOL anneksi kapsamında ayrı ayrı belirler. Yat operasyonları için başlıca özel bölgeler şunlardır: Akdeniz (Annex I ve V özel bölgesi ve 1 Mayıs 2025'ten bu yana Annex VI ECA'sı), Baltık Denizi (yolcu gemileri için Annex IV özel bölgesi), Kuzey Denizi (Annex V özel bölgesi ve Annex VI ECA'sı) ve Antarktika Bölgesi (Annex I — sıfır petrol deşarjı). Herhangi bir özel bölgeye girmeden önce kaptan, ilgili tüm deşarj kısıtlamalarının karşılandığını ve kayıt altına alındığını doğrulamalıdır.
Liman Devleti Denetimi ve MARPOL
Liman devleti denetimi (PSC) görevlileri, her genişletilmiş denetimin bir parçası olarak MARPOL uyumunu denetler. Yağ Kayıt Defterini, Çöp Kayıt Defterini, çöp yönetim planını, lağım suyu arıtma sertifikasını ve EIAPP sertifikasını incelerler. Sintine tutma tanklarını test edebilir ve numune alabilirler. Eksiklikler bildirimlerle, alıkoymalarla ve ciddi durumlarda kaptan hakkında cezai kovuşturmayla sonuçlanır. PSC denetim verileri Paris MOU, Tokyo MOU ve diğer bölgesel MOU'larda kamuya açık kayıttır. Alıkoyma geçmişi olan bir gemi, sonraki her limanda daha sık denetimle karşı karşıya kalır.
MARPOL İhlalleri ve Cezalar
MARPOL ihlallerine verilen cezalar yargı bölgesine göre değişir ancak ağırdır. ABD'de MARPOL Annex I ihlalleri (OWS'yi baypas etmek, ORB'yi tahrif etmek), zabitler için hapis ve tekne sahibi için yüksek para cezaları dahil cezai yaptırımlar doğurur. AB'de Gemi Kaynaklı Kirlilik Direktifi (Ship Source Pollution Directive) kapsamındaki ihlaller cezai suçlamalarla sonuçlanabilir. Çoğu yargı bölgesinde kaptan ve başmühendis, tekne sahibinin talimatlarından bağımsız olarak kasıtlı ihlaller için kişisel cezai sorumluluk taşır. Eğitim, ekipmanın düzgün bakımı ve doğru kayıt tutma ile beslenen bir MARPOL uyum kültürü tek etkili korumadır.
HelmOps MARPOL Uyumunu Nasıl Destekler
HelmOps, MARPOL'un gerektirdiği operasyonel uyum kayıtlarını yönetmek için yapılandırılmış bir çerçeve sunar. Bakım planlaması, yağlı su ayırıcıların ve lağım suyu arıtma tesislerinin zamanında servis görmesini sağlar. Görev yönetimi ve doküman depolama, MARPOL uyum belgelerini düzenli ve PSC denetimleri için erişilebilir tutar. Bir gemide veya filoda birden fazla MARPOL kayıt defterini yöneten kaptanlar için merkezi dijital kayıtlar, eksik veya yanlış dosyalanmış belge riskini ortadan kaldırır.
Charter Yatlarda MARPOL Uyumu
Charter yatı operatörleri, özel yat operatörlerinin nadiren karşılaştığı düzeyde bir MARPOL incelemesiyle karşı karşıya kalır. Liman devleti denetimi görevlileri, ticari gemilerin operasyonel yoğunluğunun daha yüksek olduğunu bilir — daha fazla mürettebat faaliyeti, daha fazla misafir konaklaması, daha fazla yakıt ikmali operasyonu, daha fazla atık üretimi — ve denetim kapsamlarını buna göre ayarlar. Yoğun bir Akdeniz limanına gelen bir charter yatı, aynı rıhtımdaki eşdeğer bir özel gemiye kıyasla daha kapsamlı bir MARPOL kayıt incelemesi bekleyebilir. Annex V çöp yönetimi, charter gemileri için özel bir operasyonel önem kazanır. MARPOL Annex V uyarınca belgeli olarak 15 veya daha fazla kişi taşıyan gemilerin bir Çöp Yönetim Planı ve bir Çöp Kayıt Defteri bulundurması gerekir. 12 misafire ek olarak mürettebat taşıyan charter yatları bu eşiği rutin olarak aşar. Annex V ayrıca 12 m ve üzerindeki gemilerin, mürettebata ve yolculara deşarj kurallarını bildiren levhalar (placard) asmasını şart koşar; bunu uygulamada karşılık bulan bir hâle getirmenin pratik yolu misafir bilgilendirmesidir. Misafirlere plastik poşet, şişe, ambalaj veya gıda atığının denize atılamayacağı ve tüm atığın liman atık kabul tesislerinde bertaraf edilmek üzere gemide tutulacağı söylenmelidir. Bilgilendirme belgelenmeli ve kayıt olarak saklanmalıdır. MARPOL kapsamındaki mürettebat eğitimi gereklilikleri STCW ve ISM yükümlülükleriyle kesişir. Yağlı su ayırıcının doğru kullanımını, ORB kayıtlarının işlenmesine ilişkin doğru prosedürü ve Çöp Yönetim Planı prosedürlerini kapsayan MARPOL operasyonel eğitimi, gemiye alıştırma (familiarisation) sırasında verilmeli ve belgelenmelidir. ISM Kodu'nun 6. bölümü, çevresel uyum görevlerine atanan mürettebatın eğitimli ve yetkin olmasını şart koşar. OWS'yi doğru çalıştıramayan bir mühendis Annex I açısından bir risk; Çöp Kayıt Defterine neyin girdiğini bilmeyen bir hostes ise Annex V açısından bir risktir. Charter misafirlerini MARPOL kısıtlamaları konusunda bilgilendirmek hem pratik hem de yasal bir gerekliliktir. En iyi uygulama, şu konuları kapsayan tek sayfalık bir misafir bilgilendirme kartı kullanmaktır: bordadan plastik atılmaması, 12 deniz mili içinde gıda atığı atılmaması, özel bölgelerde hiçbir atığın denize verilmemesi ve ilaç ambalajları, piller ve elektronik atıklarla ne yapılacağı. Misafir bilgilendirme kaydı — tarih, gemi adı, bilgilendirilen misafir sayısı, bilgilendirmeyi yapan mürettebat üyesi — Çöp Kayıt Defteri ile birlikte saklanmalıdır. Paris MOU ve Tokyo MOU liman devleti denetimi görevlileri standartlaştırılmış MARPOL kontrol listeleriyle çalışır. Bir charter yatını denetlerken Yağ Kayıt Defterini, Çöp Kayıt Defterini, Çöp Yönetim Planını, lağım suyu arıtma tesisi sertifikasını ve mürettebatın MARPOL eğitimine ilişkin kanıtları talep ederler. Paris MOU alıkoyma geçmişi olan gemiler THETIS veri tabanında işaretlenir ve sonraki limanlarda yoğunlaştırılmış denetimlerle karşılaşır. Tek bir MARPOL eksiklik bulgusu — küçük bir ORB kayıt boşluğu bile — geminin kamuya açık Paris MOU kaydının bir parçası hâline gelir.
Superyatlarda MARPOL: Annex V ve Annex VI Kapsamında Pratik Uyum
Kalabalık mürettebatı ve sık misafir değişimi olan superyatlar önemli miktarda atık üretir. Tam bir yaz charter sezonu çalışan 50 m'lik bir superyat, onlarca liman ziyareti boyunca birkaç ton karışık atığı elleçleyebilir. Annex V atık akışlarının ayrıştırılması — plastikler (her zaman gemide tutulur), gıda atıkları (özel bölgelerin dışında 12 deniz milinin ötesinde, öğütülmüşse 3 deniz milinin ötesinde denize verilebilir; özel bölgelerin içinde yalnızca öğütülmüş olarak ve 12 deniz milinin ötesinde), operasyonel atıklar (yalnızca limanda bertaraf), elektronik atıklar ve balıkçılık donanımı — gelişigüzel mürettebat kararları değil, yapılandırılmış bir gemi içi sistem gerektirir. Ayrı bir atık depolama alanı, kategoriye göre etiketlenmiş kutular ve her bertaraf işleminde GRB kayıtlarından sorumlu bir mürettebat üyesi, asgari düzeyde işlevsel sistemdir. Annex V kapsamındaki liman atık kabul tesisi yükümlülükleri, tesisler mevcut olduğunda mutlaktır. Gemiler, elverişli bir kabul tesisinin bulunmamasını denize deşarj için gerekçe olarak kullanamaz. IMO, liman atık kabul tesislerine ilişkin küresel bir veri tabanı tutar; liman ziyaretlerini planlayan kaptanlar ve birinci zabitler tesis mevcudiyetini teyit etmeli ve bunu liman ziyareti lojistik brifingine eklemelidir. Bir liman atık kabul tesisine yapılan her teslimat; tarih, liman adı, kategoriye göre miktar ve verilmişse makbuz numarasıyla GRB'ye işlenmelidir. Annex VI kükürt uyumu, Emisyon Kontrol Bölgelerinden geçen superyatlar için operasyonel açıdan önemlidir. Kuzey Denizi, Baltık, Kuzey Amerika ve ABD Karayipleri ECA'ları ile 1 Mayıs 2025'ten bu yana Akdeniz ECA'sı, azami %0,1 kükürt içerikli yakıt kullanılmasını şart koşar. Operatörler bir ECA'ya girmeden önce uyumlu düşük kükürtlü distilat yakıta geçmeli, yakıt değişimini ORB'de veya eşdeğer bir kayıtta belgelemeli ve Bunker Teslimat Notlarını (Bunker Delivery Note, BDN) üç yıl saklamalıdır. Baca gazı temizleme sistemleri (Exhaust Gas Cleaning Systems, EGCS; yaygın adıyla scrubber), Annex VI ECA uyumu için düşük kükürtlü yakıta bir alternatiftir. Açık devre bir scrubber egzoz gazını deniz suyuyla yıkar ve Annex VI kapsamında küresel olarak izinlidir; ancak aralarında birçok büyük Akdeniz limanının da bulunduğu bazı liman devletleri, karasularında açık devre scrubber deşarjını yasaklar. Scrubber donanımlı gemilerin operatörleri, scrubber çalışma modunu liman liman kaydetmeli ve hangi limanların kapalı devre çalışma veya yakıt değişimiyle uyum gerektirdiğini bilmelidir. Annex VI kapsamındaki NOx Tier gereklilikleri ana makinelere ve jeneratörlere uygulanır. Tier II, 1 Ocak 2011'den itibaren inşa edilen gemilerdeki motorlara uygulanır; Tier III ise NOx ECA'ları içinde geçerlidir: Kuzey Amerika ve ABD Karayipleri ECA'larında 2016'dan, Baltık ve Kuzey Denizi'nde 2021'den itibaren inşa edilen gemiler için; 24 m ve üzerindeki, 500 GT altındaki gezi yatları için ise tarih 2021'dir. Her motor için EIAPP (Engine International Air Pollution Prevention) sertifikası gemide bulunmalı ve PSC denetimine hazır tutulmalıdır. Tier III motorlu yeni superyatlar, Seçici Katalitik İndirgeme (Selective Catalytic Reduction, SCR) sisteminin kurulumuna ve operasyonel durumuna ilişkin belgeleri bulundurmalıdır.
MARPOL Kayıt Tutma: PSC Görevlileri Neleri Kontrol Eder
Liman devleti denetiminin MARPOL incelemeleri yapılandırılmış bir kontrol listesini izler. Görevlilerin neye — ve hangi sırayla — baktığını anlamak, geminin yalnızca bilinen bir denetimden önce değil, her zaman denetime hazır olmasını sağlamanın en etkili yoludur. Yağ Kayıt Defteri incelemesi eksiksizlik ve doğruluğa odaklanır. Görevliler, geçerli her operasyon kodunun (sintine suyu transferi, OWS kullanımı, yakıt ikmali, artık yağ (sludge) bertarafı) tarih, gemi konumu, miktar ve sorumlu zabitin imzasını içeren karşılık gelen bir kaydı olup olmadığını kontrol eder. Kayıtların zaman sıralamasında, kayıt dışı denize deşarja işaret edebilecek açıklanamayan boşluklar ararlar. Sintine pompası operasyonlarının her iki belgede de tutarlı biçimde kaydedildiğini doğrulamak için ORB kayıtlarını geminin makine dairesi jurnaliyle karşılaştırırlar. ORB ile makine dairesi jurnali arasındaki her tutarsızlık ciddi bir bulgu olarak değerlendirilir. Çöp Kayıt Defteri incelemesinde, her çöp bertaraf işleminin — gemide yakma, liman atık kabul tesislerine teslim, izin verilen yerlerde denize deşarj — tarih, konum, çöp türü, tahmini hacim ve zabitin imzasıyla kayda geçirildiği kontrol edilir. Görevliler geminin jurnalindeki liman ziyareti tarihlerini GRB kayıtlarıyla karşılaştırır: gemi sezon boyunca on limana uğramış ama GRB yalnızca üç liman atık kabul tesisi teslimatı gösteriyorsa, görevli kalan çöpün nerede elden çıkarıldığına dair ayrıntılı sorular soracaktır. Yaygın eksiklik bulguları şunlardır: zabit imzası eksik ORB kayıtları; geminin operasyon jurnaliyle açıklanamayan ORB kayıt boşlukları; mürettebat ve misafir mevcuduna göre beklenen atık hacmini yansıtmayan GRB kayıtları; kaptan tarafından imzalanmamış Çöp Yönetim Planı; eksik veya tamamlanmamış karaya petrol teslim kayıtları; ECA'lara giriş veya çıkışta belgelenmemiş Annex VI yakıt değişimleri; ve süresi dolmuş lağım suyu arıtma tesisi sertifikaları ya da çalışmayan arıtma ünitesi. Bir gemiyi PSC MARPOL denetimine hazırlamak, şunları kapsayan bir varış öncesi kontrol gerektirir: son üç ay için eksik kaydı olmayan güncel ORB; tüm liman atık kabul tesisi teslimatları için kayıtları bulunan güncel GRB; imzalanmış ve mürettebat alanında asılı Çöp Yönetim Planı; geçerli lağım suyu arıtma tesisi sertifikası ve çalışır durumda ekipman; tüm ana makineler için gemide EIAPP sertifikaları; son üç yıla ait saklanan Bunker Teslimat Notları; MARPOL ile ilgili tüm ekipmanın (OWS, lağım suyu arıtma tesisi, yakma fırını) test edilmiş ve çalışır durumda olması. Bu varış öncesi kontrol, kaptanın liman yaklaşma kontrol listesinde standart bir madde olmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
MARPOL takibi için HelmOps
Tekne giderleri, bakımlar, görevler ve seferler tek yerde. İnternet yokken girdiğiniz kayıtlar bağlantı geri geldiğinde eşitlenir.
Tekne belgelerini ve geçerlilik tarihlerini takip edin
DOC, SMC ve diğer tekne belgelerini kaydedin. Süre dolmadan 90, 60 ve 30 gün önce kaptana ve tekne sahibine hatırlatma gider.
Kredi kartı gerekmez.
Doğrulanmış referans
https://www.imo.org/en/OurWork/Environment/Pages/MARPOL.aspx(opens in new tab)
İlgili terimler
Son güncelleme: