Yat Mürettebatı İçin COLREGs Pratik Kılavuzu

COLREGs, açık denizden dar sulara, görüş kısıtlı koşullardan hızlı geçiş senaryolarına kadar her durumu kapsar. Türk Boğazları'nda (İstanbul Boğazı ve Çanakkale Boğazı) COLREGs, Tüzük 9 (dar sular) ve Özel Tüzük hükümleriyle birlikte uygulanır; Türkiye Boğazlar Yönetmeliği ek kısıtlamalar getirmektedir. Akdeniz'deki kalabalık yat sezonlarında (Haziran–Eylül), özellikle İbiza, Mykonos ve Göcek gibi destinasyonlarda yoğun trafik, COLREGs kurallarının pratikte uygulanmasını kritik hale getirir. Yat mürettebatı için COLREGs'in önemi iki boyutludur: hukuki sorumluluk (çatışma sonrası kimin haklı olduğunu belirler) ve operasyonel güvenlik. STCW sertifikasyon sınavlarında COLREGs soruları büyük ağırlık taşır; OOW (Officer of the Watch) pozisyonları için bu kuralların ezber düzeyinde bilinmesi beklenir.

Tüzük 18, öncelik hiyerarşisini açıkça tanımlar. Uygulamada en sık hata yapılan senaryo, motoru çalışan yelkenli teknenin kendini salt yelkenli saymasıdır: motor çalışırken yelken açık olsa dahi tekne motorlu gemi statüsündedir ve buna göre yol vermesi gerekir. İki motorlu gemi karşılaşmasında: sancak tarafından yaklaşana yol ver (Tüzük 15, kavuşma durumu). Baş başa yaklaşmada her iki gemi de sancağa döner (Tüzük 14). Takip pozisyonunda (overtaking) geçen gemi her durumda yol verir (Tüzük 13) — bu kural diğer tüm kuralların üzerindedir. Türk Boğazları'nda ek bir husus: güneye giden gemilerin belirli kesimlerde kuzeyden gelene yol vermesi zorunludur; bu IMO Boğazlar Tavsiye Kararı ile düzenlenmiştir ve COLREGs'e ek bir katman oluşturur. Kaptan ve OOW, her varış noktasına özgü yerel düzenlemeleri COLREGs üzerine katmalıdır.

Temel seyir ışıkları şeması: — Motorlu gemi (50 m üzeri): baş direğe beyaz toplight, sancağa kırmızı (112,5°), iskeleye yeşil (112,5°), kıça beyaz stern ışığı ve ikinci daha yüksek toplight. — Yelkenli (motorsuz): sancağa kırmızı, iskeleye yeşil, kıça beyaz — toplight olmaksızın. — Demirleme: beyaz all-round ışık (50 m altı: tek, 50 m üstü: öne ve kıça iki beyaz). — Pilot gemisi: beyaz ve kırmızı all-round alternatif ışık. Süperyatlarda en yaygın hata, kıç terastaki dekoratif aydınlatmanın kıça seyir ışığını bastırmasıdır. Her mevsim başı gece görüş testi yapılması ve hatalı armatürlerin değiştirilmesi zorunludur. Türk Sahil Güvenlik denetimleri, özellikle İstanbul Boğazı geçişlerinde, seyir ışıklarını titizlikle kontrol etmektedir.

Manevra sinyalleri (Tüzük 34): 1 kısa düdük — sancağa dönüyorum; 2 kısa düdük — iskeleye dönüyorum; 3 kısa düdük — makineler geri çalışıyor; 5 kısa hızlı düdük — tehlike veya anlaşmazlık sinyali. Kısıtlı görüşte seyir sinyalleri (Tüzük 35): motorlu gemi seyir halinde 2 dakikada bir 1 uzun düdük; demirli gemi 1 dakikada bir çan sesi; sürüklenen gemi 1 uzun + 2 kısa. Akdeniz'deki mevsimsel sisler (özellikle Kasım–Mart) ve Türk Boğazları'ndaki kış sisi koşulları, bu sinyallerin pratik bilgisini hayati önem taşır hale getirir. HelmOps'un sefer planlama modülü, kısıtlı görüş tahminlerini Navtex entegrasyonu üzerinden rota üzerine işaretler ve mürettebata otomatik hatırlatma gönderir.

Türk Boğazları'nda COLREGs Tüzük 9 ve 10, IMO'nun benimsediği TSS ile birlikte uygulanır. İstanbul Boğazı'nın kritik dönüş noktaları (Kandilli, Yeniköy) için mahalli kılavuz alma zorunluluğu 500 GT üzeri gemiler için hâlâ geçerlidir; süperyatların kılavuz talebini önceden planlaması önerilir. Ege'de Çanakkale Boğazı, akıntı şiddeti nedeniyle ek dikkat gerektirir: 4–5 knot'a ulaşan kuzey akıntısı, manevra süresini uzatır ve yol verme mesafelerini artırır. Malta Kanalı ve Messina Boğazı gibi Akdeniz geçiş noktaları da yoğun ticari trafik nedeniyle uygulamada zorlu COLREGs senaryoları sunar. Göcek, Fethiye veya Bodrum'daki dar körfez girişlerinde COLREGs Tüzük 9 geçerlidir ve yeşil şamandıra hattı dışına çıkılmamalıdır.

STCW Manila değişiklikleri (2010) ile güçlendirilen denizcilik eğitim standartları, COLREGs'i teorik sınav ve pratik değerlendirme kapsamına dahil etmiştir. RYA Yachtmaster, MCA OOW ve Türkiye'de DDHGM onaylı kaptanlık sertifikaları, COLREGs sınavını zorunlu parça olarak içerir. PSC denetimleri sırasında denetçi, OOW'ya doğrudan COLREGs senaryosu sunabilir: "Bu ışıkları gördüğünüzde ne yaparsınız?" gibi sorular tutuklamaya yol açacak ciddi eksikliklerin tespitinde kullanılır. Bu nedenle her sezon başında tüm mürettebat için COLREGs tekrar eğitimi yapılması ve sonuçların HelmOps'ta belgelenmesi önerilir.

Uygulamada en işe yarayan alışkanlıklar şunlardır: AIS ekranında hedefin COLREGs statüsünü kontrol et (yelkenli mi, balıkçı mı, manüvrası kısıtlı mı); ARPA/radar'da CPA (en yakın geçiş noktası) ve TCPA (süre) hesapla; herhangi bir şüphede erken ve belirgin manevra yap — küçük dümen değişiklikleri karşı gemiyi şaşırtır. Ses düdüğünü, feneri ve radar reflektörünü aylık bakım rutinine ekle. Özellikle charter misafirler gece güvertedeyken seyir ışıklarını kısmak ya da dekoratif aydınlatma açmak sıkça yapılan bir hatadır — bu durum hem COLREGs ihlali hem de ciddi güvenlik riskidir. HelmOps'taki sefer günlüğü, COLREGs manevra kayıtlarını (tarih, saat, diğer geminin tanımı, yapılan manevra) saklamak için kullanılabilir; olası bir soruşturmada bu kayıtlar lehte delil oluşturur.