Yat Mürettebatı İçin COLREGs Pratik Kılavuzu

COLREGs, açık denizden dar sulara, görüş kısıtlı koşullardan hızlı geçiş senaryolarına kadar her durumu kapsar. Türk Boğazları'nda (İstanbul Boğazı ve Çanakkale Boğazı) COLREGs, Tüzük 9 (dar sular) ve Özel Tüzük hükümleriyle birlikte uygulanır; Türkiye Boğazlar Yönetmeliği ek kısıtlamalar getirmektedir. Akdeniz'deki kalabalık yat sezonlarında (Haziran–Eylül), özellikle İbiza, Mykonos ve Göcek gibi destinasyonlarda yoğun trafik, COLREGs kurallarının pratikte uygulanmasını kritik hale getirir. Yat mürettebatı için COLREGs'in önemi iki boyutludur: hukuki sorumluluk (çatışma sonrası kimin haklı olduğunu belirler) ve operasyonel güvenlik. STCW sertifikasyon sınavlarında COLREGs soruları büyük ağırlık taşır; OOW (Officer of the Watch) pozisyonları için bu kuralların ezber düzeyinde bilinmesi beklenir.

Tüzük 18, öncelik hiyerarşisini açıkça tanımlar. Uygulamada en sık hata yapılan senaryo, motoru çalışan yelkenli teknenin kendini salt yelkenli saymasıdır: motor çalışırken yelken açık olsa dahi tekne motorlu gemi statüsündedir ve buna göre yol vermesi gerekir. İki motorlu gemi karşılaşmasında: sancak tarafından yaklaşana yol ver (Tüzük 15, kavuşma durumu). Baş başa yaklaşmada her iki gemi de sancağa döner (Tüzük 14). Takip pozisyonunda (overtaking) geçen gemi her durumda yol verir (Tüzük 13) — bu kural Tüzük 4–18'deki diğer seyir kurallarının önüne geçer. Türk Boğazları'nda IMO'nun benimsediği kurallar ve ulusal yönetmelik, COLREGs'e ek bir katman oluşturur. Kaptan ve OOW, her varış noktasına özgü yerel düzenlemeleri COLREGs üzerine katmalıdır.

Temel seyir ışıkları şeması: — Motorlu gemi (50 m ve üzeri): baş direğe beyaz toplight (225°), iskeleye kırmızı (112,5°), sancağa yeşil (112,5°), kıça beyaz stern ışığı (135°) ve arkada ikinci, daha yüksek toplight. — Yelkenli (motorsuz): iskeleye kırmızı, sancağa yeşil, kıça beyaz — toplight olmaksızın. — Demirleme: beyaz all-round ışık (50 m altı: tek, 50 m ve üstü: öne ve kıça iki beyaz). — Pilot gemisi: direk tepesinde dikey hatta iki all-round ışık, üstte beyaz, altta kırmızı. Süperyatlarda yaygın hatalardan biri, kıç terastaki dekoratif aydınlatmanın kıça seyir ışığını bastırmasıdır. Her mevsim başı gece görüş testi yapılması ve hatalı armatürlerin değiştirilmesi önerilir.

Manevra sinyalleri (Tüzük 34): 1 kısa düdük — sancağa dönüyorum; 2 kısa düdük — iskeleye dönüyorum; 3 kısa düdük — makineler geri çalışıyor; en az 5 kısa ve hızlı düdük — tehlike veya anlaşmazlık sinyali. Kısıtlı görüşte seyir sinyalleri (Tüzük 35): yol alan motorlu gemi en fazla 2 dakikada bir 1 uzun düdük; seyir halinde olup yol almayan motorlu gemi en fazla 2 dakikada bir art arda 2 uzun düdük; kumanda altında olmayan, manevra yeteneği kısıtlı, yelkenli ve balıkçı gemileri 1 uzun + 2 kısa; demirli gemi en fazla 1 dakikada bir yaklaşık 5 saniye çan. Akdeniz'deki mevsimsel sisler ve Türk Boğazları'ndaki sis koşulları, bu sinyallerin pratik bilgisini hayati önem taşır hale getirir.

Türk Boğazları'nda COLREGs Tüzük 9 ve 10, IMO'nun benimsediği TSS ile birlikte uygulanır. Transit geçişte kılavuz alma zorunlu değildir; ancak IMO, Boğazlar'dan geçen gemilerin kılavuz almasını güçlü biçimde tavsiye eder. Süperyatların kılavuz talebini önceden planlaması önerilir. Ege'de Çanakkale Boğazı, akıntı şiddeti nedeniyle ek dikkat gerektirir: güçlü yüzey akıntısı, manevra süresini uzatır ve yol verme mesafelerini artırır. Malta Kanalı ve Messina Boğazı gibi Akdeniz geçiş noktaları da yoğun ticari trafik nedeniyle uygulamada zorlu COLREGs senaryoları sunar. Göcek, Fethiye veya Bodrum'daki dar kanal niteliğindeki körfez girişlerinde COLREGs Tüzük 9 geçerlidir ve kanal işaretlerine uyulmalıdır.

STCW Manila değişiklikleri (2010) ile güçlendirilen denizcilik eğitim standartları, COLREGs'i teorik sınav ve pratik değerlendirme kapsamına dahil etmiştir. RYA Yachtmaster, MCA OOW ve Türkiye'de Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Denizcilik Genel Müdürlüğü'nün verdiği kaptanlık yeterlikleri, COLREGs sınavını zorunlu parça olarak içerir. PSC denetimleri sırasında denetçi, OOW'ya doğrudan COLREGs senaryosu sunabilir: "Bu ışıkları gördüğünüzde ne yaparsınız?" gibi sorular tutuklamaya yol açacak ciddi eksikliklerin tespitinde kullanılır. Bu nedenle her sezon başında tüm mürettebat için COLREGs tekrar eğitimi yapılması ve sonuçların belgelenmesi önerilir.

Uygulamada en işe yarayan alışkanlıklar şunlardır: AIS ekranında hedefin COLREGs statüsünü kontrol et (yelkenli mi, balıkçı mı, manüvrası kısıtlı mı); ARPA/radar'da CPA (en yakın geçiş noktası) ve TCPA (süre) hesapla; herhangi bir şüphede erken ve belirgin manevra yap — küçük dümen değişiklikleri karşı gemiyi şaşırtır. Ses düdüğünü, feneri ve radar reflektörünü aylık bakım rutinine ekle. Özellikle charter misafirler gece güvertedeyken seyir ışıklarını kısmak ya da dekoratif aydınlatma açmak sıkça yapılan bir hatadır — bu durum hem COLREGs ihlali hem de ciddi güvenlik riskidir. Seyir jurnaline işlenen COLREGs manevra kayıtları (tarih, saat, diğer geminin tanımı, yapılan manevra), olası bir soruşturmada lehte delil oluşturur.