COLREGs
COLREGs (Denizde Çatışmayı Önleme Uluslararası Tüzüğü), denizde seyreden tüm tekne ve gemilerin uyması gereken uluslararası trafik kurallarını belirler. Seyir hakları, güvenli hız, seyir ışıkları, şekil işaretleri ve ses sinyallerini kapsayan bu tüzük, çatışmaları önlemek için evrensel bir dil oluşturur.
Definition
COLREGs düzenler denizde çatışmayı önlemeye yönelik seyir kurallarını
COLREGs Nedir?
COLREGs (1972 tarihli Denizde Çatışmayı Önleme Uluslararası Kuralları Sözleşmesi), denizdeki gemiler için evrensel olarak kabul görmüş seyir kurallarıdır. IMO tarafından kabul edilen ve 1977'den bu yana yürürlükte olan kurallar, açık denizlerde ve açık denizlere bağlı sularda tüm gemilere — makine ile yürütülen, yelkenli, balıkçı ya da demirli — uygulanır. Süperyat kaptanından RYA Day Skipper'a kadar her denizci, bayrak devleti mevzuatı gereği COLREGs'i bilmek ve uygulamakla yükümlüdür. Kurallar; kimin yol hakkına sahip olduğunu, yani rotasını ve hızını koruyan gemiyi (stand-on vessel), kimin manevra yapması gerektiğini, yani yol veren gemiyi (give-way vessel), hangi fenerlerin ve şekillerin gösterilmesi gerektiğini ve hangi ses işaretlerinin kullanılacağını tanımlar. Çatışma soruşturmasında COLREGs'i bilmemek savunma olarak kabul edilmez.
COLREGs'in Altı Bölümü
COLREGs altı bölüm ve eklerden oluşur. Bölüm A uygulama alanını ve tanımları kapsar. Bölüm B dümen tutma ve seyir kurallarını (denizcilerin çoğunun bilmesi ve uygulaması gereken kurallar) kapsar. Bölüm C fenerleri ve şekilleri tanımlar. Bölüm D ses ve ışık işaretlerini kapsar. Bölüm E muafiyetleri kapsar. 1 Ocak 2016'dan bu yana yürürlükte olan Bölüm F, Akit Tarafların kurallara uyumunun IMO denetimleri yoluyla doğrulanmasını kapsar ve gemilere yeni bir yükümlülük getirmez. Ekler ise fenerler, şekiller ve ses işareti donanımına ilişkin teknik özellikleri tanımlar.
Temel Dümen Tutma ve Seyir Kuralları
Bölüm B — Dümen Tutma ve Seyir Kuralları — COLREGs'in operasyonel açıdan en kritik bölümüdür. Üç durumu kapsar: birbirini gören gemiler (Kural 11-18), kısıtlı görüşteki gemiler (Kural 19) ve her türlü görüş koşulunda gemilerin hareketi (Kural 4-10).
Kural 5 — Gözcülük
Her gemi; görme, işitme ve mevcut tüm araçları (radar, AIS) kullanarak her zaman uygun gözcülük (proper lookout) sürdürmelidir. Uygun gözcülük temel bir görevdir. Gözcülüğün sürdürülmemesi, deniz kazası inceleme kuruluşlarının (MAIB, NTSB) incelediği çatışmaların neredeyse tamamında başlıca etkenlerden biridir.
Kural 6 — Emniyetli Hız
Her gemi; görüş mesafesini, trafik yoğunluğunu, geminin manevra kabiliyetini, arka plan ışıklarını, deniz durumunu ve radar ile diğer seyir yardımcılarının çalışır durumunu dikkate alarak her zaman emniyetli hızla (safe speed) seyretmelidir. Zayıf görüşte aşırı hız, çatışmaların süregelen bir nedenidir.
Kural 8 — Çatışmayı Önleyici Manevra
Çatışmayı önlemek için manevra gerektiğinde, manevra yeterli zaman içinde yapılmalı, diğer gemi tarafından kolayca fark edilecek kadar büyük olmalı ve yeni bir yakın mesafe durumuna (close-quarters situation) yol açmamalıdır. Rotada veya hızda yapılan küçük ve kademeli değişiklikler tehlikelidir ve kurallara aykırıdır.
Kural 13 — Yetişme
Başka bir gemiye yetişip onu geçen gemi her koşulda yol veren gemidir — yelken altında geçiyor olsa bile. Geçilen gemi ise rotasını ve hızını koruyan gemi konumundadır ve rotasını ve hızını sürdürmelidir.
Kural 14 — Baş Başa Gelme Durumu
Makine ile yürütülen iki gemi baş başa (veya baş başaya yakın) karşılaştığında, her gemi diğerinin iskele tarafından geçecek şekilde ikisi de rotasını sancağa değiştirmelidir. Durumun baş başa gelme durumu olup olmadığı konusunda herhangi bir şüphe bulunduğunda da bu kural uygulanır.
Kural 15 — Kesişme Durumu
Makine ile yürütülen iki geminin rotaları kesiştiğinde, diğer gemiyi kendi sancak tarafında bulunduran gemi yol veren gemidir. Bu gemi diğerinin yolundan uzak durmalı ve rotasını ve hızını koruyan geminin önünden geçmekten kaçınmalıdır. Rotasını ve hızını koruyan gemi ise rotasını ve hızını sürdürmelidir.
Kural 16 — Yol veren gemi
Yol veren gemi, iyice uzak durmak için erken ve esaslı manevra yapmalıdır. "Erken" kritik önemdedir — son ana kadar beklemek, teknik olarak hangi geminin yol veren gemi olduğundan bağımsız olarak çatışma riski yaratır.
Kural 17 — Rotasını ve hızını koruyan gemi
Rotasını ve hızını koruyan gemi başlangıçta rotasını ve hızını korumalıdır; ancak yol veren gemi uygun şekilde hareket etmezse manevra yapmalıdır. Rotasını ve hızını koruyan gemi, yol veren geminin uygun hareketi yapmadığı anlaşılır anlaşılmaz tek başına manevra yapabilir; çatışma artık yalnızca yol veren geminin hareketiyle önlenemeyecek hâle geldiğinde ise manevra yapmak zorundadır. Rotasını ve hızını koruyan gemi statüsü, çatışma soruşturmasında kusurdan muafiyet sağlamaz.
Kural 18 — Gemiler arasındaki sorumluluklar
Yol verme sorumluluğunun hiyerarşisi şöyledir: makine ile yürütülen gemi çoğu durumda diğer tüm gemilere yol verir; yelkenli gemiler güdümsüz gemilere (not under command), manevra kabiliyeti kısıtlı gemilere ve balıkçı gemilerine yol verir; su çekimi nedeniyle kısıtlı gemiler belirli durumlarda özel bir statüye sahiptir. Bu hiyerarşiyi anlamak, yelkenlinin her zaman yol hakkına sahip olduğu yönündeki yaygın varsayımın önüne geçer.
COLREGs Kapsamında Seyir Fenerleri
Bölüm C (Kural 20-31), her geminin gün batımından gün doğumuna kadar ve kısıtlı görüş sırasında göstermesi gereken fenerleri belirler. Doğru fener düzeni hem çatışmayı önlemek hem de liman devleti denetimi (PSC) uyumu için şarttır. Yat işletmecileri için en önemli düzenler şunlardır:
Seyir halinde makine ile yürütülen gemi
Pruva feneri (masthead light; beyaz, ileriye dönük 225°), borda fenerleri (sidelights; sancakta yeşil, iskelede kırmızı, her biri 112,5°) ve kıç feneri (sternlight; beyaz, kıça dönük 135°). 20 metreden kısa makine ile yürütülen bir gemi borda fenerlerini tek bir fenerde birleştirebilir; 12 metreden kısa olanı ise bunun yerine her yönden görünen bir beyaz fener ile borda fenerleri gösterebilir. Direk tepesindeki üç renkli fener (tricolour) yalnızca yelkenli gemiler için bir seçenektir.
Seyir halinde yelkenli gemi
Yalnızca borda fenerleri ve kıç feneri (pruva feneri gösterilmez). 20 metreden kısa bir yelkenli gemi bunları direğin tepesinde veya tepesine yakın bir yerde tek bir üç renkli fenerde birleştirebilir. Bu fenerleri göstermeyen 7 metreden kısa bir yelkenli gemi ya da kürekle yürütülen bir gemi, beyaz ışık gösteren bir el feneri veya yanar durumda bir fener hazır bulundurmalı ve bunu çatışmayı önleyecek kadar zamanında göstermelidir.
Demirli gemi
En iyi görülebileceği yerde her yönden görünen bir beyaz fener (50 metreyi aşan gemiler için başta ve kıçta her yönden görünen iki beyaz fener). 100 metreyi aşan gemiler ayrıca güvertelerini de aydınlatmalıdır.
Güdümsüz gemi
Dikey bir hat üzerinde her yönden görünen iki kırmızı fener; suya göre yol yaparken bunlara ek olarak borda fenerleri ve kıç feneri.
Şekiller ve Gündüz İşaretleri
Bölüm C ayrıca, bir geminin durumunun bildirilmesi gerektiğinde gündüz gösterilecek şekilleri (siyah geometrik figürler) de belirler. Başlıca şekiller: bir küre demirli gemiyi; dikey bir hat üzerindeki iki küre güdümsüz gemiyi; bir elmas yedekte çekilen gemiyi (yedek uzunluğu 200 metreyi aştığında); tepesi aşağıda bir koni ise hem yelkenle hem makineyle seyreden gemiyi gösterir. Şekillerin çapı en az 0,6 metre olmalı ve şekiller en iyi görülebilecekleri yerde gösterilmelidir.
Ses İşaretleri
Bölüm D (Kural 32-37), birbirini gören gemiler ve kısıtlı görüşteki gemiler için ses işaretlerini belirler. Başlıca işaretler: bir kısa düdük (bir saniye) — rotamı sancağa değiştiriyorum; iki kısa düdük — rotamı iskeleye değiştiriyorum; üç kısa düdük — makinelerim tornistan çalışıyor; beş veya daha fazla kısa düdük — tehlike veya şüphe işareti. Kısıtlı görüşte, suya göre yol yapan makine ile yürütülen bir gemi iki dakikada bir uzun düdük çalar; seyir halinde olup durmuş olan makine ile yürütülen bir gemi iki dakikada bir iki uzun düdük çalar; demirli bir gemi her dakika beş saniye boyunca hızla çan çalar.
COLREGs ve Trafik Ayırım Düzenleri
Kural 10, Trafik Ayırım Düzenleri (TSS) içinde ve yakınındaki gemilerin hareketini düzenler. Gemiler uygun trafik şeridini kullanmalı ve trafik akışının genel yönünde ilerlemelidir; bir trafik ayırım düzenini geçen gemiler mümkün olduğunca dik açıyla geçmelidir. 20 metreden kısa yatlar ve yelkenli gemiler, bir trafik şeridini izleyen makine ile yürütülen gemilerin geçişini engellememelidir. Birçok büyük deniz ticaret yolu ve liman yaklaşma alanı bir TSS ile düzenlenir.
STCW Eğitimi ve COLREGs Yetkinliği
STCW sertifikasyonu (Gemiadamlarının Eğitim, Belgelendirme ve Vardiya Tutma Standartları), tüm vardiya zabitleri için temel değerlendirme unsurlarından biri olarak COLREGs uygulamasında kanıtlanmış yetkinlik şartı arar. RYA Yachtmaster Offshore ve Ocean müfredatlarında COLREGs zorunlu bir unsurdur. Ticari yatlarda her vardiya zabiti, COLREGs bilgisini STCW Sözleşmesi'nin ve bayrak devletinin gerektirdiği düzeyde gösterebilmelidir — kuralları yalnızca ezbere saymakla kalmayıp gerçek çatışma senaryolarına uygulayabilmelidir.
Charter Yatlarında COLREGs: Vardiya Standartları ve Zabit Sorumluluğu
Ticari charter yatları, seyir halindeyken köprüüstünde veya dümen istasyonunda her zaman STCW sertifikalı bir vardiya zabiti bulundurmalıdır. Bu bir tavsiye değildir — bayrak devleti ve liman devleti denetimi tarafından uygulanan, STCW Sözleşmesi kapsamındaki yasal bir gerekliliktir. Vardiya zabiti, vardiyası süresince COLREGs'e uyumdan doğrudan ve kişisel olarak hukuken sorumludur. Bir çatışma veya ramak kala olay yaşandığında, o sırada vardiyada bulunan zabit deniz kazası incelemesinin birincil muhatabıdır. Birleşik Krallık'ta deniz kazası incelemeleri Marine Accident Investigation Branch (MAIB); Amerika Birleşik Devletleri'nde National Transportation Safety Board (NTSB) ve Sahil Güvenlik (Coast Guard); Fransa'da BEA-mer; diğer bayrak devletlerinde ise bunların muadili olan makamlar tarafından yürütülür. Bu kuruluşlar bağımsız inceleme yetkilerine sahiptir ve bulguları yayımlanır. Vardiya zabitinin uygun gözcülük sürdürmediği (Kural 5) veya yeterli zaman içinde manevra yapmadığı (Kural 8) sonucuna varan bir inceleme, o zabitin STCW sertifikasının iptaline veya askıya alınmasına — yani meslek lisansını kaybetmesine — yol açabilir. Charter yat kaptanlarının sorumluluğu kendi vardiyalarının ötesine uzanır. Kaptanlar, vardiya çizelgesindeki her zabitin yalnızca gerekli sertifikaya sahip olmakla kalmayıp COLREGs yetkinliğini gereken standartta gösterebildiğinden emin olmalıdır. Ticari vardiya tutma koşullarında COLREGs'i hiç uygulamamış STCW sertifika sahipleri teknik olarak uyumlu, ancak pratikte hazırlıksız olabilir. Kaptanlar, özellikle bir zabit farklı tipte bir gemiden katıldığında, mürettebat tanıtım eğitiminin (familiarisation) bir parçası olarak COLREGs senaryo değerlendirmeleri yapmalıdır. STCW dinlenme saatleri gereklilikleri, COLREGs uyum planlamasını doğrudan etkiler. STCW kapsamında vardiya tutan zabitler, herhangi bir 24 saatlik dönemde en az 10 saat ve herhangi bir yedi günlük dönemde 77 saat dinlenme hakkına sahiptir. Bu asgari süreleri hesaba katmayan bir vardiya çizelgesi er geç yorgun bir zabiti vardiyaya sokar — ve yorgunluk, vardiya tutma hatalarında başlıca etkendir. Kaptan, vardiya programının STCW dinlenme saatlerine uygun olduğunu ve her vardiya için COLREGs yetkinliğine sahip personel bulunduğunu liman devleti denetimine kanıtlamalıdır. LY3 yerine MCA küçük tekne kodları kapsamında kodlanan, 24 metrenin altındaki Birleşik Krallık küçük ticari gemileri için mürettebatın asgari COLREGs yetkinlik gereklilikleri, ilgili kodda ve RYA ticari onay (commercial endorsement) gerekliliklerinde belirtilir. Kategori 0 veya Kategori 1 sularında (açık deniz) ticari olarak işletilen bir gemide, sertifikası işletme alanına uygun nitelikli bir vardiya tutan bulunmalıdır. Karadan en fazla 3 mil uzakta, elverişli hava koşullarında ve gün ışığında yapılan Kategori 6 ticari işletmede bile vardiya zabiti COLREGs ile bağlıdır ve çatışmayı önlemekten kişisel olarak sorumludur.
24 Metrenin Altındaki Yatlarda COLREGs: Yaygın Hatalar ve Pratik Uygulama
Daha küçük yatlar — özellikle 24 metrenin veya 20 metrenin altındakiler — COLREGs kapsamında basitleştirilmiş fener düzeni seçeneklerine sahiptir; ancak çatışmayı önleme kurallarının tamamına eksiksiz tabidir. Basitleştirilmiş fener hükümleri (20 metrenin altındaki yelkenliler için direk tepesinde birleşik üç renkli fener, 12 metrenin altındaki motorlu tekneler için her yönden görünen beyaz fener ve borda fenerleri) dümen tutma ve seyir kurallarında herhangi bir gevşeme yaratmaz. Ticari gemilerin sık kullandığı bir demir yerinde doğru demir fenerlerini göstermeyen 12 metrenin altındaki bir yat COLREGs'i ihlal etmiş olur ve kusurlu sayılacağı bir çatışma riski yaratır. Küçük yatlarda sık yapılan hatalar şunlardır: yelkenli bir yatın her zaman yol hakkına sahip olduğunu varsaymak (yetişip geçerken, bir TSS içinde seyrederken ya da su çekimi nedeniyle kısıtlı veya güdümsüz bir gemiye yaklaşırken bu hakka sahip değildir); trafik şeritlerinde veya yaklaşma alanlarında uygun demir fenerleri olmadan demirlemek; motor-yelken seyri için doğru şekli göstermemek (ters koni — bu, yatın COLREGs açısından teknik olarak makine ile yürütülen gemi olduğu anlamına gelir); ve bir mürettebat uyurken diğeri ayrı bir vardiya gözcüsü olmadan dümen tutuyorsa yetersiz gözcülük sürdürmek. TSS etkileşimi sorunu, büyük deniz ticaret yollarını geçen yatlarda özellikle yaygındır. Kural 10 açıktır: 20 metrenin altındaki gemiler ve yelkenli gemiler, bir trafik şeridini izleyen makine ile yürütülen bir geminin emniyetli geçişini engellememelidir. Bu, küçük yatların TSS şeritlerini geçmesinin yasak olduğu anlamına gelmez — geçebilirler, ancak bunu trafik akışına dik açıyla yapmalı ve büyük ticari gemileri kendi etraflarından dolaşmak için manevra yapmak zorunda bırakmamalıdırlar. Bir TSS şeridine girip şerit boyunca gemi trafiğiyle aynı yönde ve trafiğin hızının çok altında bir hızla ilerleyen bir yat, Kural 10'un yasakladığı tehlikeli bir durum yaratır. Yoğun ticari gemi trafiğinin bulunduğu alanlardaki yatlar için radar gözcülüğü gereklilikleri, Kural 5 (mevcut tüm araçlarla uygun gözcülük) ve Kural 7 (çatışma riskinin değerlendirilmesi) içinde örtük olarak yer alır. Gece büyük bir deniz ticaret yolunda radarı veya AIS'i olmayan bir yat, 20+ knot hızla seyrediyor olabilecek gemiler için yalnızca görsel gözcülüğe güvenmektedir — bu yaklaşma hızlarında karanlıkta görsel tespit süresi tehlikeli derecede kısadır. Ticari trafik yoğunluğu bulunan alanlardan geçen her yat için en azından AIS alımı ve çalışan bir VHF telsizi operasyonel temel gerekliliktir. Kural 19 — kısıtlı görüş — küçük yatlarda sıklıkla yanlış anlaşılır. Kural, görüş dahil tüm koşulları dikkate alan emniyetli bir hızla seyredilmesini gerektirir. Radar takılı olduğu gerekçesiyle siste tam hızla devam etmeye izin vermez. Makinelerin hazır tutulmasını (manevra modu), uygun bir ses işareti gözcülüğünü ve tespit edilen tüm hedeflerin radarla plot edilmesini gerektirir. Küçük yat makinelerinin çoğu, yoğun ticari trafikte Kural 19'un amacını karşılayacak kadar düşük hızlarda manevra kabiliyetine sahip değildir. Yavaşlamak, yerel VTS'yi ya da yakındaki gemileri VHF üzerinden çağırmak ve görüşün düzelmesini beklemek çoğu zaman doğru harekettir.
COLREGs İhlalleri ve Çatışma Soruşturmaları
Ticari bir yatın karıştığı bir çatışma veya ramak kala (yakın mesafe durumu) yaşandığında, ardından gelen olayların sırası deniz hukukuyla belirlenmiştir. Kaptanın, SOLAS Kural V/33 kapsamında denizde tehlikedeki kişilerin yardımına gitme yasal yükümlülüğü vardır; bayrak ve kıyı devleti kuralları da olayın bildirilmesini zorunlu kılar. Yardım etmemek, COLREGs kapsamındaki herhangi bir kusur tespitinden ayrı olarak suç teşkil edebilir. Bayrak devleti veya kıyı devleti makamı resmî bir inceleme yürütür. Uygulamada, Avrupa sularında meydana gelen olaylarda, olay kendi karasularında meydana gelmişse veya kendi kıyılarını etkilemişse, gemi yabancı bayraklı olsa bile MAIB (Birleşik Krallık), BEA-mer (Fransa), BSU (Almanya) veya muadili ulusal makam incelemeyi yürütür. Bu incelemeler; gemi jurnalinin, AIS kayıtlarının, radar plotlarının, chart plotter izlerinin, VHF telsiz kayıtlarının ve tüm mürettebattan alınan tanık ifadelerinin sunulmasını zorunlu kılacak yasal yetkilere sahiptir. Bir incelemede tespit edilen COLREGs ihlalleri eş zamanlı üç sonuç doğurur. Birincisi, bayrak devleti kaptana ve/veya vardiya zabitine karşı belge işlemi uygulayabilir — STCW sertifikalarının askıya alınması veya iptali, bu kişilerin profesyonel olarak sefer yapabilme imkânını ortadan kaldırır. İkincisi, ilgili yargı alanında hukuki sorumluluk davaları açılır ve kusur, olaya karışan gemiler arasında paylaştırılır. Her iki gemi de kusurlu bulunabilir; her ikisinin de duruma katkıda bulunduğu durumlarda sorumluluk aralarında paylaştırılır. Üçüncüsü, gemi sahibinin sigortası etkilenir: COLREGs kusuru tespiti primleri artırır ve hasar tazminini etkileyebilir. Olay sonrası kanıt yönetimi, kritik ve çoğu zaman ihmal edilen bir operasyonel konudur. Chart plotter iz kaydı (track log), bağlı bir alıcıdan gelen AIS verileri, radar eko kaydı (radarın iz kaydetme özelliği varsa) ve VHF Kanal 16 kayıtlarının tamamı potansiyel kanıttır. Modern ECDIS ve chart plotter sistemlerinde, olaydan sonra donanım hızla izole edilmezse bu kayıtların üzerine yazılabilir. En iyi uygulama; iz kaydının üzerine yazılmasını derhal devre dışı bırakmak, olaydan önceki dakikalara ve olay anına ait izin ve AIS hedeflerinin ekran görüntülerini almak ve tüm cihazların zaman senkronizasyonu durumunu not etmektir. Bu verilerin korunması, olayın yeniden canlandırılabilmesini ve kusur tespitlerinin ortaya konmasını ya da bunlara karşı savunma yapılabilmesini önemli ölçüde etkiler. Sigorta P&I kulüpleri (süperyatların ve ticari yatların çoğunun üçüncü taraf sorumluluğunu sigortalayan Protection & Indemnity kulüpleri) çatışmaların hukuki sonuçlarını yönetir. P&I kulübünün olayın yaşandığı limandaki muhabiriyle (correspondent) derhal iletişime geçilmelidir. Muhabir; yerel hukuki temsil, hasar tespiti için her iki geminin sörveyi ve uygulanacak deniz hukuku kapsamında gereken usul adımları konusunda tavsiyede bulunur. Gemi sahibinin hukuki konumunu korumak için ilk andan itibaren P&I kulübüyle iş birliği yapmak şarttır.
Sık Sorulan Sorular
COLREGs takibi için HelmOps
Tekne giderleri, bakımlar, görevler ve seferler tek yerde. İnternet yokken girdiğiniz kayıtlar bağlantı geri geldiğinde eşitlenir.
Seferleri, liman kayıtlarını ve tank ölçümlerini tutun
Liman, ETA/ETD, hava, deniz durumu ve tank seviyelerini kaydedin. Kalkış, varış ve tank kayıtları bağlantı yokken girilip sonra eşitlenir.
Kredi kartı gerekmez.
Doğrulanmış referans
https://www.imo.org/en/OurWork/Safety/Pages/COLREG.aspx(opens in new tab)
İlgili terimler
Son güncelleme: